Absolute transparantie en de kracht van de massa

Vorige maand verscheen in ‘De Accountant’ een mooi staaltje van out-of-the-box-denken door Nart Wielaart. In een helder en goed onderbouwd betoog (‘Van Lego kun je alles maken‘) stelde hij kortweg het volgende. Als je informatie volledig en op een uniforme manier (XBRL!) beschikbaar stelt, kan de kracht van de massa inzetten voor regulering, correctie en daarmee betrouwbaarheid. Als voorbeelden van dergelijke systemen worden Wikipedia, restaurantsite Iens.nl en open-source-software genoemd.  In een systeem van absolute transparantie vervallen de rollen van accountants en creditraters. Als voorbeelden van beschikbaarstellen van ruwe data wordt Freerisk.org genoemd en Data.gov genoemd. De eerste site stelt ruwe data ter beschikking van een aantal grote Amerikaanse bedrijven, de tweede deelt veel data van de Amerikaanse overheid. Helaas bleek bij het schrijven van dit blog de eerste site plat te liggen, te veel belangstelling?

Dit artikel heeft me behoorlijk getriggerd. Want dat een tendens is ontstaan naar meer transparantie, zoals ook beschreven wordt is niet te ontkennen. Toch maak ik graag een paar kanttekeningen bij het betoog.

Alles beschikbaar stellen is een voorwaarde

Een belangrijke voorwaarde is dat alle data publiek beschikbaar gesteld moet worden. Een interessante vraag is wat hiermee bedoelt wordt. De jaarrapportage in XBRL? De huidige publicatiestukken? Beide lijken me niet voldoende diepgaand of frequent voor een goede analyse. Een XBRL-GL bestand met daarin ook alle grootboekmutaties? Dan wordt het interessant voor analyses, creeren we wel een aantal uitdagingen. Allereerst is een onmiskenbare wisselwerking tussen de toename van transparantie en de afname van de concurrentiekracht. Immers, de zichtbaarheid naar de financiële markten toe werkt ook door naar andere spelers in de markt die een goed beeld krijgen van de ‘achterkant’ van een succes of mislukking. De tweede uitdaging is hoe creeren we een Legosysteem dat voor kleinere bedrijven voldoende diepgang voor analyse biedt en voor multinationals voldoende relevante orde in de enorme data-verzameling biedt. Een andere uitdaging is de tendens van minder rapporteren of publiceren onder het mom van administratieve lastenverlichting. De voorstellen tot het verhogen van de grenzen voor controleplicht, laten vervallen van plicht tot opstellen van jaarrekeningen van kleine ondernemingen dragen niet bij aan de gewenste beschikbaarheid van data.

De kracht van de massa in Wikipedia en open source software

In het artikel worden enkele krachtige voorbeelden genoemd van de kracht van de massa: Wikipedia en open source software. De kwaliteit van Wikipedia benadert die van de gerenommeerde Encyclopedia Britannica. Toch bleek uit onderzoek een opvallend feit: alhoewel gebruikers bewust zijn van het ‘ open’ karakter, beoordelen ze in de praktijk nauwelijks de kwaliteit van de  artikelen en vallen (bewust aangebrachte) fouten nauwelijks op. Rondom open source software vind ik het opvallend dat voor commercieel gebruik van omvangrijkere oplossingen als Compiere of Magento vaak gekozen wordt voor varianten waarin (bescheiden) bedragen betaald worden aan partijen die onderhoud van de software voor hun rekening nemen. Reden? Het is voor veel (kleinere) bedrijven te tijdsintensief of te complex alle ontwikkelingen te beoordelen op relevantie en betrouwbaar te implementeren. Waarmee deze kanttekeningen niet afdoen van de kracht van de massa in genoemde voorbeelden.

De kracht van de massa; dan heb je wel massa nodig!

Een open deur als paragraaftitel, of toch niet? De beoordeling van 1 of 2 mensen van een artikel op Wikipedia of een restaurant op Iens.nl kan nauwelijks als een evenwichtige kwaliteitsbeoordeling worden gezien. Een belangrijk deel van de economische activiteiten in Nederland wordt niet gevormd door de multinationals en grootbedrijven, maar door het MKB. Talloze grotere en kleinere bedrijven en bedrijfjes, zelfstandigen en familieondernemingen. Juist voor de grote groep aan bedrijven trek ik de juistheid van het eerdere betoog in twijfel. De financiële informatie van dergelijke bedrijven is slechts voor enkele partijen relevant. Zal de financiële data van dergelijke ondernemingen binnen een redelijk tijdsbestek voldoende massa trekken voor een evenwichtige en publieke beoordeling?

De kracht van de massa: controleren of waarderen?

De belangrijkste vraag die ik me stelde bij het lezen van het artikel is of de massa in staat is door het analyseren van de uniform gerubriceerde financiële data een juist oordeel te vormen over de betrouwbaarheid daarvan. In een notendop: kan in de massa de werkelijkheid (data) getoetst worden aan de norm? Ik ben stellig van mening van niet. Niet primair omdat dit zo’n 100 jaar aan accountancywetenschap (vertrouwensfunctie, agencytheorie) omver zou halen. Vooral omdat de massa maar 1 controlemiddel in handen krijgt, dat van cijferanalyse. Het is daarmee niet mogelijk een oordeel te vormen over de totstandkoming van de financiële data in de interne beheersingssystemen. Voor de massa is geen duidelijk zichtbare externe norm aanwezig. Voor de financiële data ligt mijns inziens de kracht van de massa in de waardering van de gecontroleerde, betrouwbare data. Het gezamenlijk vormen van een oordeel van de kredietwaardigheid, van de intrinsieke waarde van het bedrijf, de aantrekkelijkheid voor overname, daar kan de kracht van de massa zich openbaren. Dat biedt kansen en kan een goed tegenwicht bieden aan de ratings door banken of creditraters.

De Legodoos uitbreiden!

Werd ik door het artikel in ‘ De Accountant’ nog sterk bepaald bij de financiële data, door de blog vandaag van Mark Appel werd ik van deze kokervisie afgeholpen. Natuurlijk is het beoordelen van de financiële prestaties van een bedrijf belangrijk (vinden wij als accountants), maar  in de day2day business zijn beoordelingen van bedrijven op bijvoorbeeld leverbetrouwbaarheid, service, kwaliteit van het product, snelheid en dergelijke veel relevanter. De kracht van de massa gericht op het waarderen van bedrijven op allerlei aspecten. Uiteraard geldt de kanttekening over het realiseren van massa ook voor deze componenten. Alleen, voor deze niet-financiële aspecten lijkt mij veel meer belangstelling.

De slotsom

De tendens van toenemende transparantie geeft kansen door de massa in te zetten voor het waarderen van bedrijven. Ik ben van mening dat het waarderen van financiële prestaties van bedrijven alleen kan op basis van gecontroleerde data. Wat uiteraard kansen geeft voor continuous auditing. Daarnaast lijkt me de aanwezigheid van voldoende massa een voorwaarde, waardoor ik voor de toepasbaarheid van het geschetste ideaalbeeld in het MKB (een belangrijk  deel van de economie) vraagtekens zet.

Wat wel helemaal in de trend van toenemende transparantie past is het openbaar waarderen van bedrijven op aspecten als service, kwaliteit, klantvriendelijkheid etc. Juist deze aspecten kunnen door de massa wel zelf gemeten (controle) en gewaardeerd worden. Juist Iens.nl is een voorbeeld van een dergelijk systeem in de horeca. Kredietwaardigheid lijkt me niet meer dan een onderdeel van dit totaalpalet.

In het hele proces is sprake van informatieverschaffers, informatiegebruikers en verschillende manieren van controle op die informatie. De hele geschetste tendens zal vanuit de informatiegebruikers of informatieverschaffers geinitieerd moeten. Als deze tendens doorzet zal de accountant daar klaar voor moeten zijn met vaktechnische oplossingen voor verslaggeving en controle. Dat is ons vak!  De uitdaging voor de beroepsgroep ligt daarmee op het pro-actief doorontwikkelen van de techniek, maar ook op het blijvend aandacht vragen voor de onmisbare rol van de accountant in het proces van verslaglegging.

Advertenties

2 reacties op “Absolute transparantie en de kracht van de massa

  1. Eigenlijk vind ik dat de hele totstandkoming van xbrl er eentje is waarbij je vraagtekens kunt zetten. Het is een standaard die mijns inziens tot stand is gekomen met veel hang en wurgwerk. Echte succesvolle standaarden ontstaan organisch en zijn niet vantevoren bedacht. Doordat een massa aan mensen het gaan gebruiken ontstaat er een defacto standaard. Als vandaag iemand iets bedenkt op het gebied van rapportage wat ineens hordes aan bedrijven en ondernemers gaan gebruiken ontstaat er vanzelf een standaard, alle inspanningen rondom xbrl zijn dan voor niets geweest want zodra grote instellingen zien dat er een andere dfacto standaard aan het ontstaan is springen ze daar net zo makkelijk op in. Maar goed, daar ligt de crux, wie gaat die grote schar aan gebruikers achter zich krijgen met dat ene briljante idee?

  2. Totstandkoming van XBRL was en is geen ideaal voorbeeld. Terwijl het eigenlijk niet meer dan een eenvoudige taal is die alle stukjes van de traditionele verslagleggingsvormen uniform labelt.
    Ik hoop graag met je op dat ene briljante idee. En dat hoeft wat mij betreft niet persé te gaan over de traditionele verslaglegging. Een mashup van voor grote groepen gebruikers relevante en benaderbare/analyseerbare info, waaronder financieel, maar vooral ook al die andere niet financiële zaken.
    Kijken wie het eerste dat briljante idee heeft…!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s